خرید اقساطی از هایپرهای بزرگ، فرصت یا تله!

🎙️ اپیزود پادکست «حقوق پویا»: فروش اقساطی هایپرهای بزرگ کالا؛ فرصت یا تله؟

من پویا عبدالهی هستم، کارشناس حقوق. امروز می‌خواهم درباره یکی از داغ‌ترین موضوعات این روزهای بازار صحبت کنم. هایپرهای بزرگی مثل شهر فلان، هایپر بزرگ بهمان و سرای فلان، فروش اقساطی راه انداخته‌اند و با تبلیغات گسترده، نظر خیلی‌ها را جلب کرده‌اند. اما آیا از این فروشگاه‌ها خرید کنیم یا نه؟ و اگر خریدیم، به چه نکات حقوقی باید دقت کنیم؟ با من همراه باشید.

تا حالا شده تبلیغ «فروش اقساطی بدون پیش‌پرداخت و با سود یک درصد» را ببینید و وسوسه شوید؟ در حالی که رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی در یکی از مصاحبه‌هایش می‌گوید بسیاری از این تبلیغات واقعیت ندارند و در عمل واحدها حداقل ۲۵ درصد مبلغ کالا را به‌عنوان پیش‌پرداخت دریافت می‌کنند. پس بیایید ببینیم پشت این تبلیغات براق، چه واقعیت حقوقی‌ای نهفته است.

بخش اول: این فروشگاه‌ها چه ماهیت حقوقی دارند؟

اول از همه، باید بدانیم این هایپرها مستقیماً وام نمی‌دهند. آنها با بانک‌ها تفاهم‌نامه دارند. مثلاً شهر فلان با بانک رفاه کارگران و صندوق بازنشستگی کشوری قرارداد بسته است. خریدار از طریق سامانه‌ای مثل «فرارفاه» اعتبارسنجی می‌شود و بانک، تسهیلات را پرداخت می‌کند. پس مسئولیت اصلی اعتبارسنجی و پرداخت وام، بر عهده بانک است، نه خود فروشگاه.

اما یک نکته مهم: در تفاهم‌نامه صندوق بازنشستگی کشوری با یکی از این هایپرها، صراحتاً نوشته شده: «کنترل مرغوبیت، گارانتی و خدمات پس از فروش کالاهای فروخته شده توسط فروشندگان، برعهده فروشنده می‌باشد و صندوق بازنشستگی کشوری هیچ مسئولیتی در این خصوص برعهده نخواهد داشت». یعنی اگر کالا مشکل داشته باشد، شما باید سراغ فروشگاه بروید، نه بانک.

بخش دوم: از این فروشگاه‌ها خرید کنیم یا نه؟

پاسخ من به عنوان یک کارشناس حقوق این است: بله، اما با احتیاط و آگاهی کامل.

چرا «بله»؟

· بدون ضامن و سهل‌الوصول: برخی از این طرح‌ها نیازی به ضامن ندارند و فقط با اعتبارسنجی بانکی انجام می‌شوند.
· دسترسی به کالای ضروری: وقتی قدرت خرید نقدی کافی نیست، فروش اقساطی می‌تواند راه‌حل باشد.

چرا «اما با احتیاط»؟

· سود واقعی ممکن است بالا باشد: تبلیغ «سود یک درصد» ممکن است در عمل به سود ۲۴ درصد یا بیشتر تبدیل شود. بر اساس گزارش‌های میدانی، سود اقساط در برخی از این فروشگاه‌ها فراتر از ۳۰ درصد است و اختلاف قیمت نقدی با قیمت اقساطی، بیش از ۲۱ درصد تفاوت دارد.
· روش محاسبه سود ممکن است غیرقانونی باشد: بر اساس ضوابط جدید سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، قیمت اقساطی کالا باید بر مبنای «قیمت مصرف‌کننده» به‌علاوه سود مجاز قانونی محاسبه شود و هرگونه محاسبه سود خارج از این چارچوب، تخلف محسوب می‌شود. مشکل اصلی اینجاست که برخی فروشگاه‌ها پیش‌پرداخت را از مبلغ کم نمی‌کنند و به کل مبلغ اولیه سود اضافه می‌کنند. مثلاً برای تلویزیون ۶۲ میلیونی با ۲۰ میلیون پیش‌پرداخت، به جای محاسبه سود روی ۴۰ میلیون باقی‌مانده، به کل ۶۲ میلیون سود اضافه می‌کنند. این کار مخالف قانون است.
· پرونده‌های قضایی: در سال گذشته، ۱۷ هزار پرونده قضایی فقط برای یکی از این فروشگاه‌ها در قم تشکیل شده است. این آمار هشداردهنده است.

بخش سوم: هنگام خرید به چه نکات حقوقی دقت کنم؟

۱. قیمت نقدی را جداگانه بگیرید
قبل از هر چیز، از فروشنده بخواهید قیمت نقدی کالا را به شما اعلام کند. بر اساس ضوابط جدید سازمان حمایت مصرف‌کنندگان و تولیدکنندگان، مبنای محاسبه قیمت در فروش اقساطی، «قیمت مصرف‌کننده کالا یا خدمت» است و هرگونه محاسبه سود خارج از چارچوب‌های قانونی، تخلف محسوب می‌شود.

۲. قیمت قطعی اقساطی را روی فاکتور بخواهید
فروشنده مکلف است «قیمت قطعی» فروش اقساطی را به‌وضوح در فاکتور فروش درج کند. اگر این کار را نکرد، این یک تخلف است و می‌توانید به سازمان حمایت شکایت کنید.

۳. شرط «تخفیف تسویه زودهنگام» را بررسی کنید
بر اساس ضوابط جدید، اگر قبل از سررسید اقساط، کل بدهی را تسویه کنید، فروشنده ملزم است تخفیفِ متناسب با مدت باقی‌مانده را محاسبه و از بدهی شما کسر کند. این یک حق قانونی شماست.

۴. در قرارداد کتبی با ذکر «شرط حال شدن اقساط» امضا نکنید
به توافق شفاهی بسنده نکنید. در قرارداد ننویسید که اگر حتی یک قسط در موعد مقرر پرداخت نشود، تمام اقساط باقی‌مانده یکجا حال می‌شود. این شرط، بهترین محافظ فروشنده در برابر تاخیر پرداخت خریدار است.

۵. رسید پرداخت هر قسط را نگه دارید
برای هر قسطی که پرداخت می‌کنید، رسید کتبی دریافت کنید. این رسیدها در صورت بروز اختلاف، مدرک قانونی شما هستند.

۶. از خدمات پس از فروش و گارانتی مطمئن شوید
همان‌طور که گفتیم، مسئولیت گارانتی و خدمات پس از فروش بر عهده فروشگاه است، نه بانک. قبل از خرید، حتماً شرایط گارانتی و مراکز خدمات پس از فروش را بررسی کنید.

۷. در صورت مشاهده تخلف، شکایت کنید
اگر با گران‌فروشی، عدم درج قیمت، یا محاسبه سود غیرقانونی مواجه شدید، می‌توانید با شماره ۱۲۴ تماس بگیرید یا به سازمان صنعت، معدن و تجارت مراجعه کنید. همچنین سامانه ۱۳۵ تعزیرات حکومتی آماده دریافت شکایات مردمی است.

۸. اگر خرید اینترنتی است، حق انصراف ۷ روزه دارید
بر اساس ماده ۳۷ قانون تجارت الکترونیک، در هر معامله از راه دور، مصرف‌کننده باید حداقل هفت روز کاری وقت برای انصراف از قبول خود بدون تحمل جریمه و یا ارائه دلیل داشته باشد. این حق برای خریدهای آنلاین از این هایپرها نیز برقرار است.

سه نکته حقوقی پویا

نکته اول: «بدون پیش‌پرداخت» را باور نکنید
رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی صراحتاً هشدار داده که تبلیغات «بدون پیش‌پرداخت» واقعیت ندارد و در عمل حداقل ۲۵ درصد پیش‌پرداخت دریافت می‌شود. پس همیشه آماده پرداخت پیش‌پرداخت باشید.

نکته دوم: سود واقعی را محاسبه کنید، نه سود تبلیغاتی
قبل از امضای قرارداد، مبلغ کل اقساط را جمع بزنید و با قیمت نقدی مقایسه کنید. تفاوت این دو، سود واقعی شماست. اگر این سود از نرخ مصوب شورای پول و اعتبار بیشتر بود، تخلف رخ داده است.

نکته سوم: اگر شکایت کردید، پیگیری کنید
پرونده‌های حقوقی این فروشگاه‌ها ممکن است طولانی باشد، اما رویه قضایی نشان داده که پیگیری نتیجه می‌دهد. پس اگر حق شما تضییع شد، ناامید نشوید و از مسیر قانونی وارد شوید.

فروش اقساطی از هایپرهای بزرگ کالا، می‌تواند یک فرصت باشد، به شرطی که با چشم باز وارد شوید. قیمت نقدی را بپرسید، سود واقعی را محاسبه کنید، قرارداد کتبی با شرط حال شدن اقساط امضا کنید و رسید هر پرداخت را نگه دارید. اگر تخلفی دیدید، از سکوت پرهیز کنید و از طریق شماره ۱۲۴ یا سازمان حمایت شکایت کنید.

به یاد داشته باشید: در دنیای معاملات اقساطی، آگاهی از حقوق، بهترین بیمه شماست.

من، پویا عبدالهی، به عنوان یک کارشناس حقوق، توصیه می‌کنم: اگر درگیر خرید اقساطی از این فروشگاه‌ها هستید یا شکایتی دارید، حتماً با یک مشاور حقوقی متخصص مشورت کنید. یک مشاوره ساده، می‌تواند از یک تله مالی بزرگ جلوگیری کند.